Kosten bij beleggen: waar betaal je precies voor?

Bij beleggen gaat veel aandacht naar rendement. Minder zichtbaar zijn de kosten die onderweg van dat rendement worden afgetrokken. Een paar tienden van een procent lijken misschien onbelangrijk, maar wanneer vermogen jarenlang belegd blijft, kan het verschil behoorlijk oplopen.

Daarom is het verstandig om niet alleen te kijken naar wat een belegging mogelijk kan opleveren, maar ook naar wat je ervoor betaalt. Die kosten zitten bovendien niet altijd op één plek. Naast transactiekosten kunnen er bijvoorbeeld servicekosten, fondskosten en valutakosten zijn.

Transactiekosten bij kopen en verkopen

De bekendste kosten zijn transactiekosten. Een bank of broker kan een bedrag rekenen wanneer je aandelen, ETF’s of andere beleggingen koopt of verkoopt.

Hoe zwaar deze kosten wegen, hangt sterk af van hoe vaak en met welke bedragen je handelt. Stel dat een transactie €5 kost. Bij een order van €5.000 is dat 0,1% van het orderbedrag. Bij een order van slechts €250 is dezelfde €5 ineens 2%.

Voor beleggers die regelmatig kleine bedragen kopen, kunnen vaste transactiekosten daardoor relatief zwaar wegen. Bij actief handelen speelt bovendien mee dat kosten bij zowel het openen als het sluiten van posities kunnen ontstaan.

Een lage prijs per transactie betekent overigens niet automatisch dat een broker in totaal goedkoop is. Er kunnen elders in het tariefmodel andere kosten worden gerekend.

Servicekosten en beheervergoedingen

Sommige aanbieders brengen periodiek kosten in rekening voor het gebruik of beheer van een beleggingsrekening. Dat kan bijvoorbeeld een vast bedrag zijn of een percentage van het belegde vermogen.

Bij vermogensbeheer betaal je doorgaans voor meer dienstverlening dan wanneer je volledig zelfstandig belegt. Een beheerder neemt bijvoorbeeld beleggingsbeslissingen, bewaakt de portefeuille en kan deze periodiek aanpassen.

Het is daarom niet voldoende om alleen percentages te vergelijken. Kijk ook welke dienstverlening je daarvoor ontvangt.

De AFM zet de belangrijkste kostensoorten bij beleggen op een rij. De toezichthouder maakt daarbij onderscheid tussen kosten van de beleggingsdienstverlening en kosten die in de beleggingsproducten zelf zitten.

Fondskosten zijn minder zichtbaar

Wie in een ETF, indexfonds of actief beheerd beleggingsfonds belegt, kan daarnaast met interne fondskosten te maken krijgen. Deze worden meestal niet als losse rekening naar de belegger gestuurd. Ze worden binnen het fonds verwerkt en drukken daardoor rechtstreeks op het rendement.

Bij fondsen kunnen onder meer beheer-, administratie- en transactiekosten voorkomen. Welke kosten precies van toepassing zijn, verschilt per product.

Juist omdat deze kosten minder zichtbaar zijn, worden ze gemakkelijk over het hoofd gezien. Twee fondsen die ongeveer dezelfde markt volgen, kunnen verschillende kostenstructuren hebben. Dat betekent niet automatisch dat het goedkoopste fonds altijd het beste is. Ook onder meer spreiding, verhandelbaarheid, tracking, risico en de manier waarop het fonds is opgebouwd zijn relevant.

Kosten zijn dus één onderdeel van de vergelijking.

Valutakosten en andere bijkomende kosten

Beleg je buiten de eurozone, dan kunnen valutakosten ontstaan. Wanneer je bijvoorbeeld Amerikaanse aandelen in dollars koopt, moet een bedrag in euro’s mogelijk eerst naar dollars worden omgerekend.

Een broker kan daarvoor een opslag of vergoeding rekenen. Bij één transactie lijkt dat misschien beperkt, maar wie vaak buitenlandse beleggingen koopt en verkoopt kan deze kosten meerdere keren tegenkomen.

Daarnaast kunnen afhankelijk van de aanbieder bijvoorbeeld bewaarloon, overstapkosten of kosten voor aanvullende diensten bestaan. Bij bepaalde complexe producten kunnen ook financieringskosten een rol spelen. De precieze kosten hangen dus mede af van het soort belegging dat je gebruikt.

Waarom kleine percentages op lange termijn tellen

Vooral door het rente-op-rente-effect kunnen jaarlijkse kosten op langere termijn een groter verschil veroorzaken dan je op het eerste gezicht zou verwachten.

Neem een vereenvoudigd rekenvoorbeeld. Stel dat €10.000 twintig jaar belegd blijft en het rendement vóór kosten ieder jaar 6% bedraagt.

Bij jaarlijkse kosten van 0,2% blijft in dit theoretische voorbeeld ongeveer 5,8% rendement per jaar over. Na twintig jaar zou het vermogen dan ongeveer €30.883 bedragen.

Zijn de jaarlijkse kosten 1%, dan blijft bij dezelfde aanname ongeveer 5% rendement over. Het eindbedrag komt dan uit op circa €26.533.

Het verschil bedraagt ongeveer €4.350, terwijl het jaarlijkse kostenverschil slechts 0,8 procentpunt is.

Dit is nadrukkelijk een rekenvoorbeeld. Werkelijke beleggingsrendementen zijn niet constant, kosten kunnen veranderen en belastingen zijn buiten beschouwing gelaten. Het voorbeeld laat vooral zien waarom terugkerende kosten over een lange periode aandacht verdienen.

Veel handelen kan ongemerkt duur worden

Niet alleen het tarief zelf is belangrijk. Ook je gedrag heeft invloed op de totale kosten.

Een belegger die voortdurend probeert in te spelen op korte koersbewegingen, doet veel meer transacties dan iemand die een portefeuille jarenlang grotendeels laat staan. Zelfs wanneer iedere afzonderlijke transactie goedkoop is, kunnen de totale kosten daardoor oplopen.

Bovendien kunnen er bij aan- en verkoop nog andere vormen van frictie bestaan. Zo zit er bij beursgenoteerde producten meestal een verschil tussen de hoogste biedprijs en de laagste laatprijs: de spread. Bij zeer liquide beleggingen is die vaak klein, terwijl de spread bij minder verhandelde producten groter kan zijn.

De werkelijke kosten van handelen bestaan dus uit meer dan alleen het bedrag dat op de tarievenlijst van een broker staat.

Zo vergelijk je beleggingskosten beter

Wie verschillende aanbieders of beleggingen vergelijkt, kan het beste naar het complete kostenplaatje kijken.

Begin met de kosten voor de rekening of dienstverlening. Bekijk daarna de transactiekosten en controleer hoe valutatransacties worden berekend. Beleg je in fondsen of ETF’s, neem dan ook de interne productkosten mee.

Kijk daarbij naar je eigen manier van beleggen. Een tariefmodel dat aantrekkelijk is voor iemand die enkele grote transacties per jaar uitvoert, hoeft niet gunstig te zijn voor iemand die iedere maand een klein bedrag investeert.

Een praktische aanpak is om vooraf te schatten hoeveel transacties je per jaar verwacht, welke producten je waarschijnlijk koopt en welk gemiddeld vermogen je belegt. Vervolgens kun je de verwachte jaarlijkse kosten bij verschillende aanbieders naast elkaar zetten.

Kosten zijn belangrijk, maar niet het enige criterium

Zo laag mogelijke kosten nastreven klinkt logisch, maar een beleggingskeuze uitsluitend daarop baseren is te eenvoudig. Ook risico, spreiding, kwaliteit van dienstverlening, betrouwbaarheid van de aanbieder en kenmerken van het product spelen een rol.

De AFM benadrukt eveneens dat kosten altijd in samenhang met risico en mogelijk rendement moeten worden beoordeeld.

Het belangrijkste is daarom transparantie. Als je weet welke kosten je betaalt en waarom, kun je beter beoordelen of ze passen bij de manier waarop je wilt beleggen.

Kosten kun je niet volledig vermijden. Je kunt er wel voor zorgen dat je begrijpt waar je geld naartoe gaat. En juist bij beleggen voor de lange termijn kan dat een belangrijk onderdeel zijn van een verstandig beleggingsproces.