Liquiditeit op de beurs: waarom spread en orderboek tellen

Wie een aandeel koopt, kijkt meestal als eerste naar de koers. Toch vertelt die koers niet het hele verhaal. Minstens zo belangrijk is hoe gemakkelijk een belegging tegen een redelijke prijs kan worden gekocht of verkocht. Dat wordt de liquiditeit van de markt genoemd.

Liquiditeit speelt een rol bij vrijwel iedere beursorder. Het beïnvloedt de bied- en laatprijs, de spread, de snelheid waarmee een order wordt uitgevoerd en uiteindelijk ook de prijs die je werkelijk betaalt of ontvangt. Vooral bij kleinere aandelen, onrustige markten en grotere orders kan het verschil aanzienlijk zijn.

Wat betekent liquiditeit op de beurs?

Liquiditeit geeft aan hoe gemakkelijk een financieel product kan worden verhandeld zonder dat een order zelf veel invloed heeft op de prijs.

Bij een zeer liquide aandeel zijn doorgaans veel kopers en verkopers actief. Wanneer je een normale hoeveelheid aandelen wilt kopen, is er waarschijnlijk voldoende aanbod beschikbaar rond de actuele marktprijs. Wil je verkopen, dan zijn er eveneens voldoende kopers.

Bij een minder liquide aandeel kan dat anders zijn. Er staan bijvoorbeeld maar weinig kooporders in het orderboek. Een relatief grote verkooporder moet dan mogelijk tegen verschillende, steeds lagere prijzen worden uitgevoerd.

Liquiditeit gaat daarom niet alleen over de vraag óf een aandeel verhandelbaar is. Ook de snelheid van uitvoering, beschikbare hoeveelheden en prijsimpact zijn belangrijk.

Dit begrip moet overigens niet worden verward met de liquiditeit van een onderneming. Bij bedrijfsanalyse gaat liquiditeit over de mogelijkheid van een bedrijf om aan kortlopende betalingsverplichtingen te voldoen. Op de beurs gaat het om de verhandelbaarheid van een financieel instrument.

Biedprijs en laatprijs

Om liquiditeit beter te begrijpen, is het belangrijk om naar de bied- en laatprijs te kijken.

De biedprijs is de hoogste prijs die een koper op dat moment bereid is te betalen. De laatprijs is de laagste prijs waarvoor een verkoper bereid is zijn aandelen te verkopen.

Stel dat bij een aandeel de volgende prijzen zichtbaar zijn:

  • hoogste biedprijs: €49,98;
  • laagste laatprijs: €50,02.

Wie onmiddellijk wil verkopen, kan in dit voorbeeld ongeveer €49,98 ontvangen. Wie onmiddellijk wil kopen, betaalt ongeveer €50,02.

Het verschil van €0,04 tussen beide prijzen heet de bied-laatspread, vaak kortweg de spread.

Waarom de spread belangrijk is

De spread kan worden gezien als een impliciet onderdeel van de handelskosten. Je krijgt hiervoor meestal geen aparte factuur van je broker, maar het prijsverschil is wel degelijk aanwezig.

In het voorbeeld met een biedprijs van €49,98 en een laatprijs van €50,02 bedraagt de spread €0,04. Ten opzichte van een middenprijs van €50 is dat ongeveer 0,08 procent.

Voor iemand die een aandeel jarenlang vasthoudt, hoeft zo’n klein verschil nauwelijks betekenis te hebben. Voor een actieve trader die vaak posities opent en sluit, kunnen spreads zich echter opstapelen.

Bij minder liquide effecten kan de spread bovendien aanzienlijk groter zijn.

Wat zegt een kleine of grote spread?

Een kleine spread is vaak een aanwijzing dat er veel concurrentie bestaat tussen kopers en verkopers. De beste koop- en verkoopprijzen liggen dan dicht bij elkaar.

Een grote spread kan erop wijzen dat er minder handel plaatsvindt of dat marktpartijen meer risico zien in het afgeven van prijzen. Dat komt bijvoorbeeld voor bij kleine aandelen, bepaalde obligaties of tijdens perioden met uitzonderlijke marktbewegingen.

Een spread moet echter niet geïsoleerd worden bekeken. Een aandeel kan op het eerste gezicht een kleine spread hebben, terwijl er tegen de beste prijzen maar weinig stukken beschikbaar zijn.

Daarom is ook het orderboek belangrijk.

Wat laat het orderboek zien?

In het orderboek staan koop- en verkooporders op verschillende prijsniveaus. Hierdoor kun je niet alleen zien wat de beste bied- en laatprijs is, maar ook hoeveel aandelen rond die prijzen beschikbaar zijn.

Stel dat je 100 aandelen wilt kopen en er 5.000 aandelen beschikbaar zijn tegen de beste laatprijs. Je order kan dan waarschijnlijk volledig rond die prijs worden uitgevoerd.

Maar stel dat je 5.000 aandelen wilt kopen terwijl er slechts 200 aandelen tegen de beste laatprijs beschikbaar zijn. De overige aandelen moeten dan mogelijk op hogere prijsniveaus worden gekocht.

De gemiddelde aankoopprijs wordt daardoor hoger.

Dit wordt ook wel marktdiepte genoemd: hoeveel koop- en verkoopvolume kan een markt verwerken voordat de prijs merkbaar verandert?

Handelsvolume is niet hetzelfde als liquiditeit

Het dagelijkse handelsvolume geeft nuttige informatie, maar vertelt niet alles.

Een aandeel waarin dagelijks veel wordt gehandeld, is doorgaans liquide. Toch kan de beschikbare liquiditeit gedurende de handelsdag sterk verschillen. Rond belangrijke nieuwsberichten of plotselinge koersbewegingen kunnen marktpartijen hun orders aanpassen of tijdelijk terugtrekken.

Daardoor kan een normaal gesproken liquide aandeel korte tijd een bredere spread en minder diepte in het orderboek krijgen.

Andersom kan een product met een relatief bescheiden handelsvolume toch voldoende liquide zijn voor een kleine particuliere order.

Kijk daarom niet uitsluitend naar het totale handelsvolume.

Waarom liquiditeit kan afnemen tijdens onrust

Wanneer markten snel bewegen, neemt de onzekerheid toe. Kopers willen mogelijk alleen tegen lagere prijzen kopen, terwijl verkopers juist hogere prijzen vragen.

Het verschil tussen bied- en laatprijs kan daardoor groter worden.

Ook kunnen orders sneller verdwijnen of worden aangepast. Een prijs die enkele seconden geleden in het orderboek stond, hoeft dus niet beschikbaar te zijn wanneer je order de markt bereikt.

Dat is een belangrijke reden waarom de uitvoering van een transactie tijdens onrustige marktomstandigheden kan afwijken van wat een belegger vooraf verwachtte.

De onafhankelijke financiële voorlichting van Wikifin over het kopen en verkopen van aandelen wijst er eveneens op dat beleggers naast de koers rekening moeten houden met de verhandelbaarheid en liquiditeit van een aandeel. Bij een order zonder limiet krijgt snelle uitvoering voorrang boven de exacte uitvoeringsprijs.

Liquiditeit en slippage

Liquiditeit hangt nauw samen met de daadwerkelijke uitvoering van een order.

Wanneer voldoende volume beschikbaar is rond de verwachte prijs, is de kans groter dat een order daar ook wordt uitgevoerd. Bij weinig liquiditeit kan een order meerdere prijsniveaus raken of kan de koers veranderen voordat de order volledig is uitgevoerd.

Daardoor kan gemakkelijker slippage bij trading optreden: het verschil tussen de verwachte prijs van een transactie en de werkelijke uitvoeringsprijs.

Liquiditeit, spread en slippage zijn dus verschillende begrippen, maar ze hangen sterk met elkaar samen.

Marktorder of limietorder?

Ook het gekozen ordertype bepaalt hoeveel invloed liquiditeit op een transactie kan hebben.

Bij een marktorder ligt de nadruk op uitvoering. Je geeft in feite aan dat je wilt kopen of verkopen tegen de prijzen die op dat moment beschikbaar zijn.

Op een zeer liquide markt kan dat bij een kleine order nauwelijks een probleem vormen. Bij weinig liquiditeit of sterke koersbewegingen kan de uiteindelijke prijs echter tegenvallen.

Met een limietorder geef je de maximale aankoopprijs of minimale verkoopprijs aan. Dat geeft meer controle over de prijs, maar introduceert een ander risico: de order hoeft niet te worden uitgevoerd.

Wanneer niemand bereid is tegen jouw limiet te handelen, blijft de order geheel of gedeeltelijk openstaan.

Er bestaat daarom geen ordertype dat in iedere situatie automatisch het beste is. Het gaat om de afweging tussen zekerheid over uitvoering en controle over de prijs.

Wanneer moet je extra op liquiditeit letten?

Vooral in enkele situaties verdient liquiditeit extra aandacht.

Bij kleinere ondernemingen is het handelsvolume vaak lager dan bij grote beursfondsen. Een order die voor een AEX-aandeel nauwelijks betekenis heeft, kan bij een klein aandeel wel invloed op de prijs hebben.

Ook buiten de drukste handelsuren kan de beschikbare liquiditeit anders zijn. Hetzelfde geldt rondom bedrijfscijfers, rentebesluiten, onverwacht nieuws en perioden van grote marktstress.

Daarnaast speelt de omvang van je eigen order een rol. Een markt kan voor een order van €1.000 prima liquide zijn, maar veel minder liquide blijken wanneer iemand voor €100.000 tegelijk wil handelen.

Liquiditeit is dus altijd relatief aan de omvang en omstandigheden van de transactie.

Hoe kun je liquiditeit zelf beoordelen?

Een particuliere belegger hoeft geen ingewikkelde modellen te gebruiken om een eerste indruk te krijgen.

Kijk vóór het plaatsen van een order naar:

  • het normale handelsvolume;
  • het verschil tussen bied- en laatprijs;
  • de hoeveelheid aandelen op de beste prijsniveaus;
  • de diepte van het orderboek;
  • de omvang van je eigen order ten opzichte van de beschikbare hoeveelheden;
  • eventuele uitzonderlijke volatiliteit of belangrijk nieuws.

Vooral bij minder verhandelde effecten is het verstandig om niet alleen naar de laatst verhandelde koers te kijken. Die koers zegt namelijk alleen tegen welke prijs de vorige transactie tot stand kwam. Hij garandeert niet dat jij op hetzelfde niveau kunt kopen of verkopen.

Een hoge liquiditeit is geen garantie

Ook een liquide markt blijft een markt. Prijzen kunnen veranderen en beschikbare orders kunnen verdwijnen.

Een aandeel dat onder normale omstandigheden zeer liquide is, kan tijdens plotselinge marktstress tijdelijk moeilijker verhandelbaar worden. Spreads kunnen breder worden en de diepte van het orderboek kan afnemen.

Liquiditeit verlaagt bepaalde uitvoeringsrisico’s, maar neemt het gewone koersrisico van beleggen niet weg.

Een liquide aandeel kan immers net zo goed sterk in waarde dalen.

Conclusie

Liquiditeit op de beurs bepaalt hoe gemakkelijk een belegging tegen een redelijke prijs kan worden gekocht of verkocht. De bied-laatspread, het handelsvolume en de diepte van het orderboek geven samen een beter beeld dan alleen de laatst weergegeven koers.

Vooral bij grotere orders, kleinere aandelen en onrustige markten kan liquiditeit direct invloed hebben op de uiteindelijke uitvoeringsprijs.

Door vóór een transactie even naar biedprijs, laatprijs, spread en beschikbare hoeveelheden te kijken, krijgt een belegger een realistischer beeld van de markt. Dat maakt liquiditeit geen voorspeller van toekomstige rendementen, maar wel een belangrijk onderdeel van zorgvuldig orderbeheer.