Koersen bewegen niet iedere dag even sterk. Soms blijft een aandeel of index wekenlang binnen een relatief smalle bandbreedte, terwijl op andere momenten grote koersuitslagen elkaar snel opvolgen. Voor beleggers en traders kan het daarom nuttig zijn om niet alleen naar de richting van een koers te kijken, maar ook naar de beweeglijkheid. De ATR indicator is speciaal ontwikkeld om die volatiliteit zichtbaar te maken.
Wat is de ATR indicator?
ATR staat voor Average True Range. Het is een technische indicator die meet hoeveel een koers gemiddeld beweegt gedurende een bepaalde periode.
Dat maakt ATR anders dan veel bekende indicatoren. Een voortschrijdend gemiddelde wordt bijvoorbeeld vaak gebruikt om een trend te beoordelen, terwijl RSI onder andere informatie geeft over momentum. ATR probeert niet te bepalen of een koers omhoog of omlaag gaat. De indicator kijkt uitsluitend naar de omvang van de koersbeweging.
Een stijgende ATR betekent dus niet automatisch dat een markt stijgt. Ook tijdens een stevige koersdaling kan de ATR sterk oplopen. Het gaat om de beweeglijkheid, niet om de richting.
Hoe wordt Average True Range berekend?
Om de ATR te berekenen wordt eerst voor iedere handelsperiode de zogenoemde True Range bepaald. Daarbij wordt rekening gehouden met drie mogelijke verschillen:
- het verschil tussen de hoogste en laagste koers van de periode;
- het verschil tussen de hoogste koers en de vorige slotkoers;
- het verschil tussen de laagste koers en de vorige slotkoers.
Van deze waarden wordt de grootste beweging gebruikt.
Het voordeel hiervan is dat ook koerssprongen tussen twee handelsdagen worden meegenomen. Wanneer een aandeel bijvoorbeeld na nieuws aanzienlijk hoger opent dan de slotkoers van de vorige dag, kan die beweging anders deels buiten beeld blijven.
Vervolgens wordt over meerdere perioden een gemiddelde berekend. Een instelling van 14 perioden wordt vaak als uitgangspunt gebruikt, maar andere instellingen zijn eveneens mogelijk.
Wie de technische achtergrond verder wil bekijken, vindt bij Fidelity een uitgebreide uitleg van de Average True Range.
Wat vertelt een hoge ATR?
Een hoge ATR geeft aan dat de koers gemiddeld grote bewegingen maakt. Dat kan bijvoorbeeld voorkomen tijdens onrust op de financiële markten, bij belangrijke bedrijfsberichten of rondom onverwachte economische ontwikkelingen.
Stel dat een aandeel gewoonlijk ongeveer één euro per dag beweegt en de ATR vervolgens oploopt naar drie euro. Dan is de dagelijkse beweeglijkheid duidelijk toegenomen.
Dat vertelt echter nog niets over de toekomstige richting. De koers kan sterk stijgen, sterk dalen of grote bewegingen in beide richtingen laten zien.
Daarom moet een hoge ATR niet als zelfstandig koop- of verkoopsignaal worden gezien.
En wat betekent een lage ATR?
Bij een lage ATR zijn de gemiddelde koersuitslagen juist relatief klein. De markt bevindt zich dan in een rustigere fase.
Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer beleggers weinig aanleiding zien om grote posities te veranderen. Koersen bewegen in zo’n periode vaak binnen een beperktere bandbreedte.
Een lage volatiliteit kan lange tijd aanhouden. Het is daarom te eenvoudig om te veronderstellen dat na iedere lage ATR automatisch een grote koersbeweging volgt.
Wel kan een verandering van lage naar duidelijk hogere ATR aangeven dat de markt actiever en beweeglijker wordt.
ATR gebruiken bij een stop-loss
Een praktische toepassing van ATR is het bepalen van de afstand van een stop-loss.
Een vaste stop van bijvoorbeeld één procent houdt geen rekening met de normale beweeglijkheid van een aandeel. Bij een zeer volatiel aandeel kan zo’n stop erg dichtbij liggen, terwijl dezelfde afstand bij een rustig aandeel juist ruim kan zijn.
Met ATR kan de afstand worden aangepast aan de actuele volatiliteit.
Een trader kan bijvoorbeeld werken met een stop die een bepaalde veelvoud van de ATR onder of boven een koersniveau ligt. Hierdoor beweegt de gekozen afstand mee met de markt.
Dat betekent uiteraard niet dat verliezen daarmee worden voorkomen. Een stop-loss kan wel onderdeel zijn van een vooraf bepaald risicoplan.
Positiegrootte aanpassen aan volatiliteit
ATR kan ook worden gebruikt bij het bepalen van de positiegrootte.
Wanneer een markt sterk beweegt, kan eenzelfde positie grotere dagelijkse winsten én verliezen veroorzaken dan tijdens een rustige periode. Sommige traders kiezen daarom voor kleinere posities wanneer de volatiliteit hoog is.
Andersom betekent een lage ATR niet dat een grotere positie automatisch verstandig is. Risico wordt door veel meer factoren bepaald dan alleen historische koersbewegingen.
De indicator kan wel helpen om verschillende marktomstandigheden op een meer objectieve manier te beoordelen.
ATR en trendanalyse combineren
Omdat ATR geen informatie geeft over de richting van een koers, wordt de indicator vaak gecombineerd met andere vormen van technische analyse.
Een belegger kan bijvoorbeeld eerst met een voortschrijdend gemiddelde bepalen of er sprake lijkt te zijn van een opwaartse of neerwaartse trend. ATR kan vervolgens laten zien of de beweging gepaard gaat met toenemende of afnemende volatiliteit.
Ook steun- en weerstandsniveaus kunnen worden gecombineerd met ATR. Een koersuitbraak waarbij de volatiliteit duidelijk toeneemt, ziet er technisch anders uit dan een kleine beweging tijdens een zeer rustige markt.
Het gaat daarbij niet om zekerheid, maar om extra informatie waarmee een koersbeweging in context kan worden geplaatst.
Houd rekening met de koers van het aandeel
Een aandachtspunt bij ATR is dat de waarde wordt uitgedrukt in dezelfde eenheid als de koers.
Een ATR van twee euro betekent iets anders bij een aandeel van twintig euro dan bij een aandeel van tweehonderd euro. In het eerste geval vertegenwoordigt twee euro een veel groter percentage van de koers.
Daardoor is de gewone ATR minder geschikt om de volatiliteit van sterk verschillende effecten rechtstreeks met elkaar te vergelijken.
Wie verschillende aandelen wil vergelijken, kan daarom ook kijken naar ATR als percentage van de koers.
Kan ATR koersbewegingen voorspellen?
ATR is vooral een beschrijvende indicator. De berekening is gebaseerd op koersgegevens die al bekend zijn.
Een hoge of stijgende waarde vertelt dat de markt beweeglijk is geworden, maar niet welke richting de volgende beweging zal hebben. Ook een zeer lage waarde is geen garantie dat binnenkort een grote uitbraak volgt.
Dat is een belangrijke beperking om rekening mee te houden.
Technische indicatoren zijn hulpmiddelen waarmee marktinformatie gestructureerd kan worden. Ze geven geen zekerheid over toekomstige rendementen en kunnen het risico van beleggen of actief handelen niet wegnemen.
Een nuttige indicator voor marktbeweging
De kracht van de ATR indicator zit vooral in zijn eenvoud. In één waarde wordt zichtbaar hoe groot de gemiddelde koersbeweging gedurende een bepaalde periode is.
Daardoor kan ATR worden gebruikt om rustige en volatiele marktfasen van elkaar te onderscheiden, de afstand van stops in perspectief te plaatsen en na te denken over de verhouding tussen volatiliteit en positiegrootte.
Wie de indicator gebruikt, moet vooral onthouden dat ATR geen voorspelling doet over stijgende of dalende koersen. Het is in de eerste plaats een hulpmiddel om te begrijpen hoeveel beweging er op dat moment in de markt zit.