Stel dat een belegger €50.000 in een obligatiefonds heeft en in het factsheet een modified duration van 6,5 ziet staan. Het relevante marktrendement loopt vervolgens met 0,5 procentpunt op. Als de overige factoren gelijk blijven, wijst die modified duration als eerste benadering op een koersdaling van ongeveer 3,25%. Bij €50.000 is dat circa €1.625 aan marktwaarde.
Dat rekenvoorbeeld maakt meteen duidelijk waarom duration nuttiger kan zijn dan alleen naar de looptijd te kijken. Het getal probeert niet te voorspellen wat een obligatie of fonds gaat opleveren. Het geeft vooral aan hoe gevoelig de koers is voor een verandering van de rente. Wie duration bij obligaties begrijpt, kan daardoor beter beoordelen hoeveel renterisico er in een positie of portefeuille zit.
Wat gebeurt er als de rente verandert?
De koers van een bestaande obligatie en de marktrente bewegen doorgaans in tegengestelde richting. Stijgt de rente, dan worden nieuwe obligaties met een hogere coupon of een hoger rendement aantrekkelijker. Een bestaande obligatie met minder gunstige voorwaarden moet dan meestal in prijs dalen om concurrerend te blijven. Daalt de marktrente, dan werkt dat mechanisme andersom.
Duration zet die rentegevoeligheid in één maatstaf. Een duration van 3 betekent dat een obligatie relatief beperkt reageert op een rentebeweging; een duration van 9 wijst op een veel sterkere koersreactie. FINRA omschrijft duration risk als het risico dat samenhangt met de gevoeligheid van de obligatieprijs voor een verandering van 1 procentpunt in de rente en benadrukt dat een hogere duration een grotere gevoeligheid betekent.
Het voorbeeld met duration 6,5 en een rentestijging van 0,5 procentpunt volgt daaruit: 6,5 × 0,5% geeft als ruwe indicatie ongeveer 3,25% koersdaling. Die berekening is een eerste-orde-benadering. Werkelijke koersen kunnen afwijken door onder meer convexiteit, veranderingen in kredietopslagen en doordat niet alle punten op de rentecurve tegelijk even sterk bewegen.
Wat duration bij obligaties werkelijk meet
Duration bij obligaties als gevoeligheidsmaat
Duration wordt in jaren uitgedrukt, maar het is niet simpelweg hetzelfde als de resterende looptijd. Twee obligaties met dezelfde einddatum kunnen een verschillende duration hebben door verschillen in coupon, rendement en de timing van de kasstromen.
Voor een belegger is vooral de economische betekenis belangrijk: hoe hoger de duration, hoe groter de koersgevoeligheid voor renteveranderingen. Volgens de uitleg van FINRA over obligatierisico’s geeft duration aan hoeveel de prijs waarschijnlijk fluctueert wanneer de rente stijgt of daalt. Dat maakt de maatstaf bruikbaar om obligaties en obligatiefondsen op renterisico te vergelijken.
Macaulay, modified en effective duration
Niet iedere duration is hetzelfde. Macaulay duration is de gewogen gemiddelde tijd tot ontvangst van de kasstromen van een obligatie. Die maatstaf is vooral nuttig om de timing van kasstromen en de beleggingshorizon met elkaar te vergelijken.
Modified duration vertaalt die informatie naar een benadering van de procentuele prijsverandering bij een verandering van het rendement. In de praktijk is dat vaak de maatstaf die wordt bedoeld wanneer duration als directe indicator voor koersgevoeligheid wordt gebruikt.
Bij obligaties waarvan toekomstige kasstromen kunnen veranderen, bijvoorbeeld door een ingebouwde aflossings- of callmogelijkheid, kan effective duration geschikter zijn. Die houdt rekening met het feit dat de kasstromen zelf kunnen veranderen wanneer de rente beweegt. Controleer daarom altijd welke durationvariant een fondsbeheerder of dataleverancier rapporteert voordat je cijfers met elkaar vergelijkt.
Welke eigenschappen verhogen de duration?
De resterende looptijd speelt een belangrijke rol, maar is niet de enige factor. Bij vergelijkbare obligaties geldt in het algemeen dat een langere looptijd tot een hogere rentegevoeligheid leidt. Ook een lagere coupon verhoogt doorgaans de duration, omdat een groter deel van de waarde verder in de toekomst ligt.
Dat betekent bijvoorbeeld dat een langlopende obligatie met een lage vaste coupon sterker op een rentebeweging kan reageren dan een kortlopende obligatie met een hogere coupon. Het kredietrisico kan bij beide obligaties ongeveer gelijk zijn, terwijl het renterisico duidelijk verschilt.
Ook het actuele rendementsniveau telt mee. De duration is daarom geen permanent kenmerk dat bij uitgifte voor altijd vaststaat. Naarmate een obligatie dichter bij de einddatum komt en marktrentes veranderen, verandert ook de duration.
Waarom de rentecurve de uitkomst kan veranderen
De eenvoudige durationberekening doet alsof de relevante rente in één beweging omhoog of omlaag gaat. In werkelijkheid kunnen korte, middellange en lange rentes verschillend bewegen. De rentecurve laat juist zien hoe rentepercentages per looptijd van elkaar kunnen verschillen.
Een portefeuille kan daardoor gevoeliger zijn voor een rentebeweging op een bepaald looptijdsegment dan de totale duration doet vermoeden. Professionele obligatiebeheerders gebruiken hiervoor onder meer key rate duration, waarmee de gevoeligheid op specifieke punten van de rentecurve wordt bekeken.
Voor een particuliere belegger is het meestal niet nodig om al die deelmetingen zelf uit te rekenen. Wel is het belangrijk om te beseffen dat één durationgetal een samenvatting is. Het is een nuttige maatstaf, geen exacte voorspelling van de eerstvolgende koersbeweging.
Duration bij een obligatiefonds of portefeuille
Bij een obligatiefonds staat vaak een gemiddelde of effectieve duration in het factsheet. Daarmee krijg je snel een indruk van de rentegevoeligheid van het fonds als geheel. Een fonds met een duration van 2 zal bij dezelfde rentebeweging in beginsel minder koersgevoelig zijn dan een fonds met een duration van 8.
Voor een portefeuille geldt dezelfde gedachte, maar de betekenis hangt af van het doel waarvoor de obligaties worden aangehouden. Iemand die over twee jaar een groot bedrag nodig heeft, kijkt anders naar een hoge duration dan iemand met een veel langere horizon die tijdelijke koersschommelingen kan opvangen.
Daar komt een belangrijk verschil tussen een individuele obligatie en een obligatiefonds bij. Een individuele obligatie heeft een vastgestelde einddatum waarop de hoofdsom volgens de voorwaarden wordt terugbetaald, zolang de uitgevende instelling aan haar verplichtingen voldoet. Een obligatiefonds heeft doorgaans geen einddatum voor de belegger en vervangt aflopende obligaties door nieuwe posities. Daardoor blijft de rentegevoeligheid van het fonds relevant zolang je erin belegt.
Een lage duration betekent niet automatisch weinig risico
Duration meet primair renterisico. Het zegt niet dat een obligatie met een lage duration als geheel veilig is. Een kortlopende bedrijfsobligatie kan bijvoorbeeld weinig rentegevoelig zijn, maar wel aanzienlijk krediet- of liquiditeitsrisico hebben.
Bij de beoordeling van een obligatie of obligatiefonds moet je daarom naast duration onder meer kijken naar:
- kredietkwaliteit en kans op wanbetaling;
- liquiditeit en de mogelijkheid om tegen een redelijke prijs te verkopen;
- inflatierisico en koopkracht;
- valutarisico wanneer de belegging niet in euro’s luidt;
- call- of aflossingsvoorwaarden die de kasstromen kunnen veranderen.
Ook het verwachte rendement hoort erbij. Een lage duration kan koersschommelingen door rente beperken, maar kan samengaan met een lager verwacht rendement of een groter herbeleggingsrisico. Andersom kan een hogere duration aantrekkelijk lijken wanneer de rente daalt, maar juist forse koersdruk geven wanneer de rente stijgt. De afweging draait dus niet om een zo laag mogelijke duration, maar om de verhouding tussen rentegevoeligheid, rendement, andere risico’s en beleggingshorizon.
Controleer dit voordat je duration gebruikt
Kijk eerst welk durationcijfer daadwerkelijk wordt gerapporteerd: Macaulay, modified of effective duration. Controleer daarna of je de maatstaf gebruikt voor een individuele obligatie, een fonds of een complete portefeuille en vergelijk alleen cijfers die op een vergelijkbare manier zijn berekend.
Zet de duration vervolgens naast je eigen horizon en de andere risico’s van de belegging. Een duration van 7 is niet vanzelf hoog of laag; de betekenis verandert met het doel, de looptijd waarover je het geld kunt missen en de vraag hoeveel tussentijdse koersschommeling aanvaardbaar is. Juist die randvoorwaarden bepalen of het renterisico dat de duration zichtbaar maakt binnen de portefeuille past.